موسسه انتشارات دانشگاه تهران مجله ادیان و عرفان 2228-5563 58 2 2026 01 13 A Jungian Interpretation of Man’s Inclination Toward Womenand Its Relation to the Quest for Truth With Emphasis on the Anima of the Perfect Man in Ibn ʿArabī روایتی یونگی در چرایی گرایش به زنان و پیوستگی آن با حقیقت‌جویی مرد‌‏ با تأکید بر آنیمای انسان کامل نزد ابن‌عربی 435 456 105583 10.22059/jrm.2025.400381.630657 FA محمد مسعود رحمانی دانشجوی دکترا، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. رایانامه حسن ابراهیمی دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2025 08 09 The present study seeks to illuminate the relationship between man’s inclination toward woman and the pursuit of truth through the intersecting perspectives of psychoanalysis and Islamic mysticism, focusing particularly on the anima of the Perfect Man (al-insān al-kāmil) as presented in Ibn ʿArabī’s Fuṣūṣ al-Ḥikam. Employing a method of reflective comparison and the identification of shared conceptual structures, this research explores the epistemological coherence between Jungian psychology and Ibn ʿArabī’s mystical philosophy in understanding this connection. By defining anima as an archetypal figure within the collective unconscious, the study demonstrates that intuitive knowledge and the apprehension of truth emerge precisely through this feminine psychic dimension. The anima functions not only as a mediator of religious experience but also as the agent of individuation within the psyche. From Ibn ʿArabī’s viewpoint, woman represents receptivity within existence and serves as the locus of self-knowledge, which is itself the gateway to the knowledge of the Divine. Pure and complete vision (shuhūd) becomes possible only when reason assumes a state of receptivity—an idea consonant with the concept of ummiyya (prophetic unletteredness) as found in Islamic thought. The study concludes that the anima of the Prophet, as delineated by Ibn ʿArabī—being the epitome of the Perfect Man—constitutes the very foundation of his truth-seeking nature. In a dynamic equilibrium with his animus, it leads him toward spiritual wholeness and full individuation. Thus, the Prophet’s purified visionary capacity is portrayed as inseparable from the operation of his anima, bridging the Jungian notion of individuation (tafarrud) with the Sufi understanding of spiritual realization (fardiyya). Consequently, a deep correspondence emerges between psychological individuation and mystical selfhood, culminating in the full vision of Reality and the perfection of witnessing in the feminine. نگاشتۀ پیش‌رو تلاشی‌ برای نمایان‌سازی رابطۀ میان «گرایش مرد به زن» و «حقیقت‌جویی» از نگاه روان‌کاوانه و عرفانی، با تمرکز بر کاوش در آنیمای ارائه شده از انسان‌کامل در فصوص‌الحکم است که با روش موازنۀ متأملانه، و شناخت برساخت‌های مشترک به انسجام معرفتی اندیشۀ یونگ و ابن‌عربی در فهم این ارتباط می‌پردازد. سپس با تعریف آنیما در ناهشیار جمعی و کهن‌الگو، نشان می‌دهد که امر شهودی و شناخت حقیقت بسبب این ساحت رخ می‌دهد. آنیما نه‌تنها واسطۀ تجربه‌های دین، که عامل تمایز فرد در فرایند تفرّد روان‌شناختی است. از دیگرسو در نگاه ابن‌عربی، زن مظهر انفعال در هستی و نیز سبب معرفت نفس و ‌زمینۀ معرفت ربّ محسوب می‌شود و شهود کامل و بی‌آلایش زمانی ممکن می‌شود که عقل در مقام انفعال قرار گیرد، امری که با مفهوم امّیت پیام‌بر (ص) هم‌داستان است. نتیجه‌ چنان است که آنیمای ارائه شده از پیام‌بر (ص) توسّط ابن‌عربی-به عنوان مصداق اتمّ انسان کامل-به‌مثابۀ رکن حقیقت‌جوی او، در فرآیندی متوازن با آنیموس او را به انسان کامل بدل ساخته و به فردیّت رسانده‌است. سعی بر پر رنگ ساختن نقش آنیما در شهود زلال ایشان و کامل گشتن او داشته تا جایی که وجه تمایز روان‌شناسانۀ او-مسمّی به تفرّد-را به فردیّت عرفانی گره زده شود. بدین‌ترتیب، بین تفرّد روان‌کاوانه و فردیّت عرفانی، هم‌تافتی برقرار می‌شود که حاصل آن، شهود کامل حق و نیز کمال مشاهده در زن است. https://jrm.ut.ac.ir/article_105583_287471f1c4f2ab887ee29425e1375b71.pdf