خطاهای منسوب به موسی (ع) در کتاب مقدس عبری و تبیین‌های تفسیری آن‌ها در تلمود و میدراش‏

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار، گروه ادیان و عرفان، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.

10.22059/jrm.2025.400438.630658

چکیده

در کتاب مقدس عبری، رفتارهایی از انبیاء گزارش شده‌است که در منابع تفسیری یهودی، به‌ویژه تلمود و میدراش، به‌عنوان خطا تفسیر شده‌اند. این منابع با رویکردی چندسطحی و متنوع، به تبیین این رفتارها پرداخته‌اند. با توجه به جایگاه بی‌همتای موسی (ع) در تورات، بررسی خطاهای او و شیوه‌های مواجهۀ تفسیری با آن‌ها اهمیتی ویژه دارد. مقالۀ حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی، این خطاها و نحوۀ تفسیر آن‌ها در منابع یادشده را واکاوی می‌کند. بر اساس تلمود و میدراش، انبیاء در دریافت و ابلاغ وحی مصون‌اند، اما در امور انسانی همانند دیگر انسان‌ها ممکن است دچار لغزش شوند. گزارش این لغزش‌ها در کتاب مقدس کارکردی تربیتی دارد: جلوگیری از قدسی‌پنداری افراطی نبی و ارائۀ الگویی از توبه و بازگشت برای دیگران. تورات هشت خطا از موسی (ع) را گزارش کرده که جز یکی، همگی پس از آغاز رسالت او رخ داده‌اند. بنابر تلمود، خطای موسی (ع) در شکستن الواح بدین گونه تبیین شده‌است که او با این کار، نزول رسمی تورات را موقتاً انکار کرد تا قوم از مجازات بت‌پرستی محفوظ بماند. بررسی این تبیین‌های تفسیری نشان می‌دهد که خطاهای موسی (ع) ناشی از خواهش‌های نفسانی او نبوده‌است. امامیه بر عصمت مطلق انبیاء تأکید دارند و انتساب خطا به آنان را نشانۀ تحریف کتاب مقدس می‌دانند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آنترمن، اَلن (1391). باورها و آیین‌های یهودی. ترجمۀ رضا فرزین. قم: انتشارات ادیان و مذاهب.
کتاب مقدس، ترجمۀ تفسیری، شامل عهد عتیق و عهد جدید (بی‌تا). بی‌جا: بی‌نا.
کتاب مقدس ترسایان، مقدمه و توضیحات طبق ترجمه بین‌الکلیسائی کتاب مقدس (2015م). ایران: انجمن کتب مقدسه.
کتاب مقدس، یعنی کتب عهد عتیق و عهد جدید، که از زبان‌های اصلی عبرانی و کلدانی و یونانی ترجمه شده‌است (1988-1986م). لندن: انجمن پخش کتب مقدسه.
کتاب‌هایی از عهد عتیق (کتاب‌های قانونی ثانی) بر اساس کتاب مقدس اورشلیم (1380). ترجمۀ پیروز سیار. تهران: نشر نی.
صفائی، سید احمد (1368). علم کلام. تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
میشل، توماس (1377). کلام مسیحی. ترجمۀ حسین توفیقی. قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.