جرایم اجتماعی مرگ ارزان در متون دینی زرتشتی‏

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه ادیان و فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد، گروه ادیان و فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

10.22059/jrm.2025.397435.630626

چکیده

در درازنای تاریخ و گستره جغرافیایی زیست بشر، قوانین و احکام کیفری هماره تجسم پیمانهای اجتماعی نوشته و نانوشته در ساختار جامعه بوده‌اند که برحسب آنها، مردمان بخشی از آزادی‌های خود را، خواسته یا به ناچار، وامی گذارند تا به آرمان‌هایی مانند: امنیت، عدالت، همسازی ستیزها و سودها و باورها، رفاه اجتماعی و …. نایل آیند. نهاد قانون‌ها و احکام‌نانوشته در میان ایرانیان باستان نیز وجود داشته و نوشته‌های برجای مانده هم پیشگامی ایرانیان را در پایبندی به«داد» و قانون می‌رساند.این مقاله با بررسی منابع اصلی حقوقی زرتشتیان (اوستا، متون پهلوی، روایات داراب هرمزدیار) که بازه زمانی حدود 2500 سال (800 ق. م. تا 1700 م.) را دربر می‌گیرد، به روش تطبیقی به گزارش و تطبیق مجازات جرایم و گناهان خاص اجتماعی مانند قتل، زنا، لواط، ارتداد، جادوگری، درمانگری طبیعی پزشکان، سقط جنین و … می‌پردازد که در قوانین زرتشتی مرگ‌ارزان (مستحق اعدام در این جهان) و عذاب همیشگی در آن جهان به شمار می‌آمده‌اند. البته بجز این‌ها، جرایم دیگر مرگ‌ارزان نیز وجود دارند که به بدرفتاری افراد با طبیعت ارتباط دارد و موضوع این مقاله نیست.مروری برمنابع مزداپرستان نشان می‌دهد انگیزه یا فرجام گذاردن قوانین یادشده، ایجاد و حفظ خانواده گسترده و تحکیم خویشاوندی و نیز پایداری نظام اجتماعی جوامع عشایری و کشاورزی و یا باورهای اساطیری بوده و در بیشینه این‌ها، نشانه‌های پدرتباری و پدرسالاری هویداست. شگفتا در این بازه 2500 ساله دگرگونی مهمی در این قوانین پدید نیامده‌است

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ارداویراف‌نامه( 1382). فیلیپ ژینو. ترجمۀ ژاله آموزگار تهران: معین.
اکبری، فاطمه(1399). بررسی تطبیقی گناهان کبیره در قرآن، کتاب مقدس، متون مزدایی، پایان نامه کارشناسی ارشد در دانشگاه کاشان، به راهنمایی دکتر حسین حیدری.
اوستا( 1371). ‌‌گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه. تهران: مروارید.
اوشیدری، جهانگیر( 1371). دانشنامه مزدیسنا. تهران‌‌: مرکز.
اون والا، رستم( 1922). روایات داراب هرمزدیار. بمبئی.
آموزگار، ژاله ؛ احمد تفضلی( 1375). اسطوره زندگی زرتشت. تهران: چشمه- بابل: آویشن.
تفضلی، احمد( 1378). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. چاپ سوم. تهران: سخن
حلالی، سیمین( 1392). فرهنگ پارسی، به کار گرفته میرجلال الدین کزازی. تهران: معین.
 خلف تبریزی، محمد حسین بن خلف(1361). برهان قاطع. به کوشش‌ محمد معین. تهران:‌ امیر کبیر.
حیدری، حسین و محدثه قاسم پور(زمستان1391). ‌‌«خویشاپیوندی در شاهنامه، اوستا و متون پهلوی». زن در فرهنگ و هنر. دانشگاه تهران، ش4 ‌ص 107-124.
حیدری، حسین. جنت خاکسار آرانی ( بهار و تابستان 1394). «بررسی کیفرشناختی مقررات حمورابی، عبرانی و وندیداد». پژوهشنامه حقوق کیفری. دوره 6. شماره 1. ص 85-109.
دالوند، حمیدرضا(1399). «صددرنثر»، دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی، جلد 6. تهران: مرکز دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی‌در:https://cgie.org.ir/fa/article/247381
دهخدا، علی اکبر( 1385). لغت نامه، ‌‌فرهنگ متوسط دهخدا. زیرنظر جعفر شهیدی. ج2. به کوشش غلامرضا ستوده و همکاران. تهران: موسسه لغت نامه دهخدا.
دینکرد، کتاب پنجم دینکرد( 1396). متن پهلوی، آوانویسی. ترجمه، تعلیقات و واژه‌نامه از ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: معین.
 دین کرد، کتاب سوم دینکرد(1381). به اهتمام فریدون فضیلت. تهران: فرهنگ دهخدا.
 دینکرد. کتاب ششم(1392). ترجمه فرشته آهنگری. تهران: صبا.
رضی، هاشم( 1376). وندیداد: ترجمه، واژه‌نامهها، یادداشتها (چهار جلد). تهران: فکر روز.
ــــــــــ( 1381). دانشنامۀ ایران باستان. تهران: سخن.
روایت امید اشوهیشتان( 1376). آوانویسی و ترجمه از متن پهلوی، دکتر نزهت صفای اصفهانی. تهران: نشر مرکز.
روایت آذرفرنبغ فرخزادان( 1384). مصحح و مترجم: حسن رضایی باغ بیدی. تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.
روایت پهلوی( 1367). ترجمه مهشید میرفخرایی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
شایست ناشایست(1369). ترجمه کتایون مزداپور. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
شکوهی، یلدا. ژاله آموزگار( ‌‌1398). معرفی سه نسخۀخطی روایات داراب هرمزدیار و بررسی خویشاوندی آنها. زبانها و گویشهای ایرانی (ویژه نامه نامه فرهنگستان) شهریور ۱۳۹۸ ، شماره 11 ‌، ص65-86.
 شکوهی، یلدا. ژاله آموزگار(تیرماه 1400) بررسی ویژگی‌های زبانی متن روایات داراب هرمزدیار. زبان‌ها و گویش‌های ایرانی. دوره 20، شماره 2 ، شماره پیاپی 78 ، ص91-112.
شهزادی، موبد رستم( 1365). قوانین مدنی زرتشتیان در عهد ساسانی. تهران: فروهر.
 صد در نثر و ‌‌صد در بندهش( 1909 ). به کوشش ارواد بامنجی ناسروانجی. بمبئی.
Saddar nasr & saddar Bondahesh (1909).edited by Bamanji Nasarvanji Dhabhar, the trustees of The Parsee Punchayet Funds AndProperties.
عفیفی، رحیم( 1374). اساطیر و فرهنگ ایرانی در نوشتههای پهلوی. تهران: توس.
مزداپور، کتایون( 1382). زرتشتیان. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
مینوی خرد( ‌1354). ترجمه احمد تفضلی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
ناس، جان بایر( 1381). تاریخ جامع ادیان. ترجمه علی‌اصغر حکمت. تهران:علمی‌و فرهنگی.
هینلز، جان آر( 1386). فرهنگ ادیان جهان. سرویراستار ع. پاشایی. قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.