در معرفتشناسی دین معاصر، رویکرد باورمحور (دکساستیک) به ایمان یکی از رایجترین رویکردهاست که ایمان دینی را مستلزم باور به وجود خدا میداند. هدف این مقاله ارزیابی انتقادی این رویکرد و بررسی مهمترین چالشهایی است که مدلهای باورمحور ایمان با آنها مواجهاند. مسئله اصلی مقاله آن است که آیا باور مؤلفهای ضروری برای ایمان است و میتواند مؤلفهای کافی برای تبیین ایمان دینی باشد؟ در نتیجه، استدلال اصلی مقاله آن است که تمرکز انحصاری بر باور، توان تبیینی این رویکرد را در تبیین ایمان محدود میسازد.روش پژوهش تحلیلی ـ انتقادی است. بدین منظور، مهمترین تقریرهای رویکرد باورمحور و نقدهای وارد بر آنها با تکیه بر ادبیات معاصر فلسفه دین، تحلیل مفهومی، و شواهد برگرفته از تجربه زیسته دینداران بررسی و ارزیابی میشوند.یافتههای پژوهش در گام نخست، نشان میدهد که همه نسخههای رویکرد باورمحور با چالش عقلانیت باور دینی مواجهاند. افزون بر این، در گام دوم، که کانون اصلی مقاله را تشکیل میدهد، «چالش شک» بهعنوان مهمترین نقد به رویکرد باورمحور تحلیل میشود. با تکیه بر تجربه زیسته دینداران، دادههای تجربی معاصر، و تحلیلهای فلسفی، استدلال میشود که ایمان دینی میتواند با شکهای جدی و پایدار سازگار باشد، در حالی که باور، دستکم در فهم رایج دکساستیک، با چنین شکهایی ناسازگار است. نمونههایی چون مسئله شک دینی در جهان معاصر و مورد مادر ترزا نشان میدهند که مدلهای باورمحور قادر به تبیین همه اشکال ایمان واقعی نیستند.نتیجهگیری مقاله آن است که رویکرد باورمحور، هرچند در تبیین برخی ابعادشناختی ایمان موفق است، به دلیل مواجهه با چالش عقلانیت باور و ناتوانی در تبیین تجربه زیسته مؤمنان در شرایط شک، از ارائه نظریهای جامع درباره ماهیت ایمان دینی بازمیماند. ازاینرو، تحلیل فلسفی ایمان نیازمند توجه جدیتر به رویکردهای غیرباورمحور و الگوهایی است که بتوانند نقش مؤلفههایشناختی غیر از باور و یا مؤلفه عملی ایمان را نیز تبیین کنند.
پاکدل, محبوبه, و یزدانی, عباس. (1405). آیا ایمان مستلزم باور است؟بررسی انتقادی رویکرد باورمحور به ایمان. مجله ادیان و عرفان, 59(1), 167-184. https://doi.org/10.22059/jrm.2026.413233.630744
MLA
پاکدل, محبوبه, و یزدانی, عباس. "آیا ایمان مستلزم باور است؟بررسی انتقادی رویکرد باورمحور به ایمان", مجله ادیان و عرفان, 59, 1, 1405, 167-184. doi: 10.22059/jrm.2026.413233.630744
HARVARD
پاکدل محبوبه, یزدانی عباس. (1405). 'آیا ایمان مستلزم باور است؟بررسی انتقادی رویکرد باورمحور به ایمان', مجله ادیان و عرفان, 59(1), pp. 167-184. doi: 10.22059/jrm.2026.413233.630744
CHICAGO
محبوبه پاکدل و عباس یزدانی, "آیا ایمان مستلزم باور است؟بررسی انتقادی رویکرد باورمحور به ایمان," مجله ادیان و عرفان, 59 1 (1405): 167-184, doi: 10.22059/jrm.2026.413233.630744
VANCOUVER
پاکدل محبوبه, یزدانی عباس. آیا ایمان مستلزم باور است؟بررسی انتقادی رویکرد باورمحور به ایمان. مجله ادیان و عرفان. 1405;59(1):167-184. doi: 10.22059/jrm.2026.413233.630744
