شیخ روزبهان یکی از مشایخ تأثیرگذار در تحول جریان تصوف است که به سبب پیچیدگیهای نظام اندیشگانی و زبانیاش کمتر شناخته شدهاست. یکی از این پیچیدگیها که در مرکز نگرش عرفانی وی قرار دارد و با تثلیث بنیادین ساختار فکری او یعنی: «عشق، زیبایی و تجلی» و نیز مراحل سهگانۀ سلوک روزبهانی پیوندی ناگسستنی برقرار میکند، اصطلاح «التباس» و لایههای مختلف معنایی آن است. به رغم پیچیدگی مفهوم «التباس» و اهمیت آن در زمینۀ ادراک جهانبینی عرفانی روزبهان، تاکنون تحقیقی که تمام جوانب این اصطلاح را روشن گرداند، انجام نشدهاست. در این پژوهش با تفحص و غور در آراء شیخ، روشن میشود که اصطلاح التباس در نگرش شیخ، دو معنای کلی دارد؛ نخست، التباس در معنای سادۀ پوشش و لباسی از جنس طاعت، نور و زیبایی است و دوم، در معنای حجاب یا واسطهای است که ظرف تجلی است و تجلی از مسیر همان حجاب رخ میدهد. «التباس» در معنای دوم خود، کارکردی بسیار اساسی در تمام منازل سلوک شیخ دارد. اگر سلوکِ مبتنی بر منظومۀ فکری روزبهان را دارای سه منزلگاه اصلی (عشق انسانی، عشق الهی، معرفت و توحید) فرض کنیم، التباس، با سه لایۀ معنایی گوناگون، یعنی تجلی التباسی از نوع اول، تجلی التباسی از نوع دوم و تجلی التباسی از نوع سوم، در تمام مراحل حضور فعال دارد.
ابنعربی؛ فصوص الحکم؛ ترجمه و توضیحات محمد علی موحد؛ تهران؛ کارنامه؛ 1395.
ارنست، کارل؛ روزبهان بقلی: عرفان و شطح اولیاء در تصوف اسلامی؛ تهران؛ نشر مرکز؛ 1387.
بختیاری نسب، سمیرا؛ بررسی و مقایسۀ رابطۀ زبان و جهانبینی در چهار متن سوانحالعشاق، عبهرالعاشقین، لمعات و رسالۀ عقل و عشق بر اساس نظریۀ استعارۀ مفهومی؛ استاد راهنما: خیرالله محمودی؛ رسالۀ دکتری؛ شیراز؛ دانشگاه شیراز؛ 1399.
برتلس، یوگنی؛ تصوف و ادبیات تصوف؛ تهران؛ امیرکبیر؛ 1382.
جبارپور، سمیه؛ شیراز برج اولیاء و دیار درویشان (جستاری در تصوف فارس). کنگرۀ بینالمللی زبان و ادبیات فارسی؛ صص 1-19، 1395.
چیتیک، ویلیام؛ عوالم خیال؛ ترجمۀ قاسم کاکایی؛ تهران؛ هرمس؛ 1390.
خالق زاده، محمد هادی؛ نخستین صوفیان فارس و مشرب ایشان؛ فصل نامۀ تخصصی عرفان اسلامی؛ سال دهم؛ شمارۀ 38؛ صص 77-99؛ 1391.
خوشحال، طاهره؛ «نقد و تحلیل پدیدار شناختی عرفان روزبهان با تأکید بر مبحث «تجلیات التباسی» در عبهرالعاشقین»؛ ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا؛ سال سوم؛ شمارۀ پنجم؛ صص 1-26؛ 1390.
.......................................؛ رساله القدس و غلطات السالکین؛ تصحیح و تعلیقات غلام رضا خوش اقبال؛ شیراز؛ برازمان؛ 1398 الف.
.......................................؛ عرایس البیان فی حقایق القرآن؛ ترجمه و تحقیق علی بابایی؛ تهران؛ مولا؛ 1398 ب.
.......................................؛ کشفالاسرار و مکاشفات الانوار؛ ترجمۀ محمد خواجوی؛ تهران؛ مولا؛ 1398 ج.
.......................................؛ عبهرالعاشقین؛ به اهتمام هانری کربن و محمد معین؛ تهران؛ انتشارات منوچهری؛ 1366.
زرکوب شیرازی، ابوالعباس؛ شیراز نامه؛ به تصحیح دکتر اکبر نحوی؛ شیراز؛ دانش نامۀ فارس؛ 1390.
زرین کوب، عبدالحسین؛ جست و جو در تصوف؛ تهران؛ امیرکبیر؛ 1396.
سجادی، جعفر؛ فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی؛ تهران؛ طهوری؛ 1370.
سیدرضی؛ نهج البلاغه؛ ترجمۀ سید مهدی جعفری؛ تهران؛ نشر و تحقیقات ذکر؛ 1394.
شایگان، داریوش؛ هانری کربن: آفاق تفکر معنوی در اسلام ایرانی؛ ترجمۀ باقر پرهام؛ تهران؛ فرزان روز؛ 1373.
شرف الدین ابراهیم؛ تحفه اهل العرفان فی ذکر سید الاقطاب شیخ روزبهان؛ تهران؛ انجمن آثار ملی؛ 1347.
شکری، همایون؛ «تأثیر اندیشههای نوافلاطونی؛ در باب بهرهمندی و صدور؛ بر وضع اصطلاح «التباس» در اندیشۀ روزبهان بقلی شیرازی»؛ حکمت معاصر؛ سال یازدهم؛ شمارۀ دوم؛ صص 1-25؛ 1399.
عبداللطیف بن روزبهان؛ روح الجنان فی سیره شیخ روزبهان؛ تهران؛ انجمن آثار ملی؛ 1347.
فاموری، مهدی؛ «نگاهی به مفهوم التباس در نزد شیخ روزبهان بقلی شیرازی»؛ مطالعات عرفانی دانشگاه کاشان؛ شمارۀ دوازدهم؛ صص163-182؛ 1398.
نوری، علی و همکاران؛ «تحلیل و تطبیق سه اصطلاح تمثل و التباس و منازله در نظام فکری عینالقضات همدانی، روزبهان بقلی و محی الدین بن عربی»؛ پژوهشهای ادب عرفانی؛ سال یازدهم؛ شمارۀ سوم؛ صص97-128؛ 1396.
نیری، محمد یوسف؛ نرگس عاشقان؛ شیراز؛ دانشگاه شیراز؛ 1395.
....................................؛ عروس حضرت قرآن؛ شیراز؛ مرکز منطقهای اطلاع رسانی علوم و فناوری؛ 1400.
طوبایی,فاطمه و نیری,محمد یوسف . (1402). بررسی و تحلیل سطوح معنایی اصطلاح «التباس» و نسبت آن با تثلیثِ «عشق، زیبایی و تجلیّ» در نگرش عرفانی شیخ روزبهان. مجله ادیان و عرفان, 56(1), 31-53. doi: 10.22059/jrm.2023.356404.630428
MLA
طوبایی,فاطمه , و نیری,محمد یوسف . "بررسی و تحلیل سطوح معنایی اصطلاح «التباس» و نسبت آن با تثلیثِ «عشق، زیبایی و تجلیّ» در نگرش عرفانی شیخ روزبهان", مجله ادیان و عرفان, 56, 1, 1402, 31-53. doi: 10.22059/jrm.2023.356404.630428
HARVARD
طوبایی فاطمه, نیری محمد یوسف. (1402). 'بررسی و تحلیل سطوح معنایی اصطلاح «التباس» و نسبت آن با تثلیثِ «عشق، زیبایی و تجلیّ» در نگرش عرفانی شیخ روزبهان', مجله ادیان و عرفان, 56(1), pp. 31-53. doi: 10.22059/jrm.2023.356404.630428
CHICAGO
فاطمه طوبایی و محمد یوسف نیری, "بررسی و تحلیل سطوح معنایی اصطلاح «التباس» و نسبت آن با تثلیثِ «عشق، زیبایی و تجلیّ» در نگرش عرفانی شیخ روزبهان," مجله ادیان و عرفان, 56 1 (1402): 31-53, doi: 10.22059/jrm.2023.356404.630428
VANCOUVER
طوبایی فاطمه, نیری محمد یوسف. بررسی و تحلیل سطوح معنایی اصطلاح «التباس» و نسبت آن با تثلیثِ «عشق، زیبایی و تجلیّ» در نگرش عرفانی شیخ روزبهان. مجله ادیان و عرفان. 1402;56(1):31-53. doi: 10.22059/jrm.2023.356404.630428